Aus Liebe

Rembrandt_NachtwachtHet is maar hoe je het bekijkt. Volgens de organist Kees van Houten is Bachs Matthäus Passion opgezet in de vorm van een kruis. Op het middelpunt daarvan zit de verloochening door Petrus, de volgens hem mooiste aria Erbarme dich en het aansluitende koraal ‘Bin ich gleich von dir gewichen’ (nr. 38-40).

 

Maar je kunt de Matthäus ook vanuit een symmetrische opbouw bekijken en dan komt er iets anders uit naar voren. Dan staat een andere drieslag in het midden: het koraal ‘Wie wunderbarlich ist doch diese Strafe!’, het recitatief ‘Er hat uns allen wohlgetan’ en de aria ‘Aus Liebe’ (nr. 19-22). Als het goed is ervaar je dat ook tijdens een uitvoering: de liefde, om die as draait alles.

En dan licht de boodschap van de Matthäus op als het meisje op Rembrandts Nachtwacht, die immers qua vorm breder is geweest. Zij vormt dan het eigenlijke middelpunt, de eigenlijke boodschap van het schilderij.

Het is als met de vergelijking die een predikant in een dienst maakte. Op een streng protestantse school vroeg de juf aan Jantje waaraan hij moest denken bij een bruin beestje met een lange staart dat in de boom kruipt en beukennootjes eet. Jantje verzuchtte: ‘Het klinkt als een eekhoorntje. Maar het zal Jezus wel weer zijn.’ Zo is het volgens hem ook met het lijdensevangelie: het zal de liefde wel weer zijn. Ook, denk ik, volgens Bach en de Matthäus Passion.

Broederliefde

Word Press Photo 2012‘Mijn krant’, zei iemand tegen mij, ‘vergeleek de World Press Photo of the year 2012 (Paul Hansen, Zweden) met een Piëta.’ Is dat zo?

Wat zien we: een groep mannen die twee door een Palestijnse raket gedode kinderen draagt door de straten van Gaza. Even verderop ligt hun dode vader op een brancard. Een beeld zoals ik dat eens in Israël heb gezien; in de laadbak van een vrachtwagen, de familie om het lichaam geschaard.

Maar in die foto zie ik toch iets anders. Ik zie broederschap in het gelaat van de mannen. En hoor een oproep tot broederschap aan ons. ‘Stil, luister maar, je hoort het’ zou de filosoof Jan Flameling fluisteren, om ons gehoor te scherpen.

Maar we kunnen ook ons gezicht scherpen. Het is die ene hand van de man links die het kind méé draagt die het hem doet. Een hand als de handen van de vader op het schilderij De verloren zoon van Rembrandt (Hermitage, St. Petersburg): rechts een mannenhand, links die van een vrouw.

Een hand die te midden van alle ellende in het Midden-Oosten de hoop uitstraalt dat de waanzin eens zal stoppen. Als een zachte kracht die zal overwinnen. Zou de foto dat misschien ook willen zeggen?