31 december 2017

Vele hemels boven de zevende begint met een beeld dat je zou kunnen zien als de ouverture tot de film: bladeren die beurtelings vallen en weer opdwarrelen. Een ouverture, omdat alles wat de film wil zeggen erin wordt samengebald. Meer nog dan het motto van Spinvis: ‘Reis ver, drink wijn, denk na, lach hard, duik diep, kom terug …’. En ook meer nog dan het gebroken glas dat op de grond ligt, naast het bed van Eva (indringend gespeeld door Brit Van Hoof, zie afb.) die ernaar kijkt.

Het beeld van de bladeren deed me in de eerste plaats denken aan een gebrandschilderd raam achter het altaar van de in romaanse stijl in 2000-2001 opgetrokken Onze Lieve Vrouwe kapel van het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis aan het Amsterdamse Oosterpark. In tere tinten zijn ze er aangebracht en de symboliek zegt genoeg, op deze plaats waar veel eenzame zieken met hun problemen komen.

Het beeld van de bladeren in deze debuutfilm van Jan Matthys, naar de roman van Griet Op de Beeck, deed me ook denken aan het mooie gedicht Herfst van Rainer Maria Rilke, een eeuw eerder geschreven dan de kapel in Amsterdam werd gebouwd maar in wezen hetzelfde uitdrukkend als het raam achter het altaar, en misschien de intro van de film:

Herfst

De blad ’ren vallen, vallen als van ver
als sterven in de hemel verre gaarden;
ze vallen met ontkennende gebaren.

En in de nachten valt de zware aarde
de eenzaamheid in, weg van elke ster.

Wij allen vallen. Deze hand hier valt.
En welke je ook ziet: het is in alle.

En toch één is er die dit vallen
oneindig zacht in handen  houdt.

Kruipen in de stilte

Renate JörgRenate Jörg kruipt in de gedichten die ze op muziek heeft gezet en zingt, zichzelf begeleidend op piano of accordeon. Ze zijn opgenomen op de CD Und schiefe Scheitel kämmt der Wind (En scheve scheidingen kamt de wind). Sterker nog: ze is op haar best als ze in de stiltes tussen de woorden kruipt, zoals in het Gebet für die irren und Sträflinge van Rainer Maria Rilke: http://renatejorg.com/mijn-muziek-2/

 

Of een stilte laat vallen, om een zin te onderstrepen, zoals in Psst! op tekst van de mij tot nu toe onbekende Joachim Ringelnatz (1883-1934), een Duitse schrijver, cabaretier en schilder:

Lies das Buch ohne Wort.

Of, om nog een voorbeeld te noemen, als ze een zin interpreteert. Zoals in het mooie O Sele min op tekst van een anonieme mysticus, waarin op kenmerkende momenten een tweespraak ontstaat tussen de ziel en ik, tussen de accordeon en de zangstem.

Cabaretesk is overigens het luisterliedje op tekst van Ringelnatz niet, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de begeleiding bij Morgensterns Bundelslied der Galgenbrüder, waarvan ook een Nederlandstalige versie is opgenomen: Lied van het Galgenbroedersverbond. Wat de pianobegeleiding betreft dan, die net zoals bij Brecht/Weill wel gebeurt, schuurt met de tekst.

Toch beschouwt Jörg alles bij elkaar, hoe verschillend van sfeer en stijl ook, als een liederencyclus, als een ‘reis langs grote emoties, kleine geheimen, absurde kreten en heel intieme momenten.’ Ik nodig u uit om met haar op reis te gaan!