Veel mooie woorden

Veel mooie woorden : Etty Hillesum en haar boekje Levenskunst / onder redactie van Ria van den Brandt ; Peter Nissen. – Hilversum : Verloren, 2017. – 312 pagina’s : foto’s ; 25 cm. – Met literatuuropgave, register. ISBN 978-90-870467-1-2

Leven en werk van Etty Hillesum (1914-1943) staan nog steeds volop in de belangstelling. Regelmatig verschijnen boeken die een nieuw licht op haar dagboek en brieven werpen, zoals nu op een klein citatenboekje, Levenskunst, dat in de openbaarheid wordt gebracht door deze mooie uitgave. Etty Hillesum schreef per week, samen met haar vrome vriendin en rivale in de liefde Henny Tideman (1907-
1989), een citaat bij een weekthema (liefde, geloof enzovoort) van A.J.C. van Seters. Het eerste deel van dit boek bestaat uit een facsimile, transcriptie en notenapparaat van dit citatenboekje. Het tweede deel omvat 22 hoofdstukken over de achtergronden en bronnen waaruit met name Hillesum putte, zoals Rainer Maria Rilke, de Zweedse Ebba Pauli en Dostojevski. De redactie van deze bundel is in handen van Ria van der Brandt, onderzoekster spiritualiteitsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen, en Peter Nissen, hoogleraar in Nijmegen en remonstrants predikant te Oosterbeek. De bijdragen munten allemaal uit in helderheid. Gedrukt op zwaar, glanzend papier. Met register.

Cop. NBD Biblion. Mag zonder schriftelijke toestemming niet worden overgenomen.

Bij de 100e geboortedag van Etty Hillesum

Etty en Mischa Hillesum

 

Dit jaar wordt de honderdste geboortedag van Etty Hillesum herdacht. Deze krijgt minder aandacht dan leven en werk van Anne Frank, enkele uitzonderingen daargelaten. Nog minder bekend is, dat Etty (afb. rechts) een broer had die een begaafd pianist en componist was (afb. links). Daarom hier aandacht voor een boek over Mischa’s spel en de ondergang van de familie Hillesum van de hand van de historicus Jan Willem Regenhardt (uitg. Balans, 2012).

In dit boek beschrijft Regenhardt op indringende wijze leven en werk van Mischa Hillesum. Hij doet dit gedetailleerd, goed gedocumenteerd, bescheiden maar soms sterk psychologiserend. Een mogelijk andere diagnose die nu van Mischa’s gesteldheid zou kunnen worden gesteld (autisme), wordt slechts terloops genoemd en niet verder uitgewerkt. Aan het biografische deel is een appendix over Hillesums composities opgenomen door kenner Leo Samama. Bij het boek is een CD gevoegd waarop Marianne Boer de twee overgebleven Préludes opus 1 van Hillesum speelt alsmede een bonusopname van Mischa zelf (Chopin).

Een dergelijk aangrijpend boek als dit had een betere redacteur verdient. Deze had de nogal veelvuldig voorkomende stilistische onvolkomenheden kunnen verwijderen. Wat niet wegneemt dat dit boek een welkome aanvulling is op twee boeken van en over Etty Hillesum die onlangs verschenen: Het werk (redactie Klaas A.D. Smelik) en van Janny van der Molen en Klaas Smelik: Ik zou lang willen leven. En dan heb ik het nog niet eens over het boek Anne Frank & Etty Hillesum van Denise de Costa, dat in de ramsj verkrijgbaar is. Allemaal boeken van Uitgeverij Balans.