De donkerte verdrijven

Kwast_Stilleven DruivenOp zaterdag 26 en zondag 27 september 2015 is het mogelijk een Kunstroute in Leiden te volgen. Tot de deelnemende kunstenaars behoort Erni Kwast, over wie ik o.a. hier al eerder schreef. Een Kunstrouteboekje is verkrijgbaar bij Museum De Lakenhal en bij Visitor Centre Leiden, tegenover het Centraal Station. Zie voor meer informatie: www.kunstrouteleiden.nl

 

Een vrouw houdt met twee handen een grote tros blauwe druiven tegen haar gezicht. Ze lijkt zichtbaar te genieten van het zachte velletje en de warmte van het land en de zon die erin is getrokken. Ze lijkt wel zijwaarts te lopen, als een ballerina, van ons af, het licht tegemoet.
Ze houdt de tros vast als was het een schelp. Het heeft er alle schijn van of ze haar oor te luisteren legt en de druiven haar wat te zeggen hebben, stuk voor stuk.

Ze vertellen van de streken waar ze vandaan komen: rond de Middellandse zee. Waar grote culturen tot bloei kwamen en de bakermat van die van ons vormen. De druiven dragen de verhalen met zich mee. Van de voorsmaak van de wijn van het Koninkrijk, waar genoeg eten is voor iedereen, tot de bittere smaak van De druiven der gramschap van John Steinbeck (1939).

De schilderijen van Erni Kwast, zoals dit Stilleven: Druiven (2011, zie afb.) laten zich lezen, gelijk Bart Pieters dicht (http://ernikwast.nl./poezie). Het beeld van de wijn van het Koninkrijk, van het Avondmaal dringt zich dan al snel op. De schilderijen laten zich ook met andere ogen bekijken, in de context van de ruimte en tijd waarin je er hier en nu naar kijkt. Met wat er nu gebeurt in de landen om de Middellandse zee op je netvlies, die er een heel andere diepte aan geven.

Het boek van Steinbeck schiet me te binnen, waarin het gaat om boeren die door de grote droogte gedwongen zijn om het zuidwesten van Amerika te verlaten. Ze rijden duizenden kilometers naar Californië, het land van zon en wijn. We maken het weer mee, al is het niet de droogte maar oorlog die mensen op drift brengt. Het is een somber boek, maar ook een lofzang op de vrije geest die de migranten niet heeft verlaten.

Dat het ene beeld over het andere mag schuiven, en de donkerte verdrijven, zodat de lichte toets van het schilderij zegeviert.

Tussen hemel en aarde

Kwast_Twee figuren“Kunst stelt ons in staat onze plek onder de zon, ergens tussen de aarde en de hemel in, te heroverwegen. Nooit komen we helemaal los van de aarde. Maar kunnen we wel helemaal opgaan in de aarde?” Zo begint een mooi artikel van Ton Kruse (beeldend kunstenaar en theoloog) over het werk van Gé-Karel van der Sterren (in: Interpretatie, nov. 2013, p. 37-39) dat mij inspireerde tot dit stukje naar aanleiding van het schilderij Twee liggende figuren op strand (zie afb.) van Erni Kwast.

Twee figuren in zwemkleding, liggend op hun buik. De lucht is blauw en lijkt halverwege over te gaan in het blauw van de zee. De donkere lagen in de lucht zou je kunnen lezen als wolken. Helemaal wolkeloos is de lucht niet. Het strand is geel. De linker figuur heeft badkleding aan waarvan de kleur neigt naar die van de lucht en het water. De rechter figuur draagt rode badkleding als de kleur van de aarde (adam, mens, en adamah, aarbodem hebben in het Hebreeuws dezelfde stam: adam = rood). De gezichten zijn niet of nauwelijks te zien. Herkenbaar en toch ook weer niet.

Beide figuren staan centraal op het doek. Hun hoofden worden omlijst door het blauw van de zee en de hemel. De lichamen lijken uit het blauw van de hemel en het rood van de aarde genomen, terwijl hun hoofden in de wolken lijken. Overwegen ze hun plek onder de zon, tussen hemel en aarde?

Erni Kwast neemt deel aan de expositie ‘Naked’ (24 november – 15 december 2013) in Pulchri, Den Haag. http://ernikwast.nl