Ons jodendom – Dick Houwaart (red.)

Ons Jodendom / Dick Houwaart (red.). – Elburg : Uitgeverij Ipenburg, [2017]. – 292 pagina’s : illustraties ; 21 × 21 cm ISBN 978-90-70105-28-0

Postuum verschenen bundel artikelen die journalist Dick Houwaart (1927-2016) redigeerde. In feite een vervolg op zijn Mijn jodendom (1980), waarbij het verschil in de titels opvalt: mijn tegenover ons. In wezen zijn het persoonlijke verhalen van negentien min of meer bekende, na-oorlogse joden die al dan niet over gedeelde
onderwerpen gaan. Tot de schrijvers behoren Menno ten Brink, Lody van der Kamp, Leo Mock, Marianne van Praag, Emile Schrijver en Hanna Luden. De al dan niet gedeelde thema’s die voorbij komen zijn onder meer: Israël, sabbat, ritueel slachten en besnijdenis, de hoge feesten, joods Nederland, vader-joden, de Tweede Wereldoorlog en antisemitisme. Sommige auteurs gaan ook in op het gedachtegoed van Dick Houwaart. De artikelen geven zowel herkenning als nieuwe inzichten in bijvoorbeeld een stroming als het reconstructionisme, die probeert het jodendom opnieuw vorm te geven op grond van tradities. Op mooi papier gedrukte tegenhanger van Ontroerende onzin (2016) van Ronit Palache, waarin minder bekende, ook oudere joden worden geïnterviewd. Met verklarende woordenlijst, personalia en paginagrote portretten van de auteurs.

Cop. NBD Biblion. Mag zonder schriftelijke toestemming niet worden overgenomen.

Nigel Cliff – Moskouse nachten

Moskouse nachten : hoe een man en zijn piano de Koude Oorlog veranderden / Nigel Cliff ; vertaald [uit het Engels] door Conny Sykora en Vera Sykora. – Eerste druk. – Houten : Spectrum, 2017. – 542 pagina’s, 16 ongenummerde pagina’s, platen : foto’s ; 24 cm. – Vertaling van: Moscow nights. – New
York : HarperCollins Publishers, © 2017. – Met literatuuropgave, register. ISBN 978-90-00-35532-7

Ten tijde van de Koude Oorlog gebeurde wat voor onmogelijk werd gehouden: de Amerikaanse pianist Van Cliburn won in 1958 het Eerste Internationale Tsjaikovski Concours in Moskou. De hoop was geboren dat hij de wereld kon veranderen. Op basis
van interviews en materiaal uit Russische en Amerikaanse archieven vertelt de auteur, voorheen journalist voor The Times en The Economist, het hele verhaal. Het contextueel opgezette boek gaat over het leven en de carrière van de pianist, de Amerikaanse en Russische leiders uit die tijd en het Tsjaikovski Concours. Een rijk en in een zeer leesbare stijl geschreven boek voor iedereen zal aanspreken die is geïnteresseerd in beide grootmachten, de Koude Oorlog, muziek in het algemeen en pianisten in het bijzonder. Met uniek fotomateriaal, notenapparaat, bibliografie en register. Uitgeroepen tot het beste boek van 2016 door de Boston Globe.

Cop. NBD Biblion. Mag zonder schriftelijke toestemming niet worden overgenomen.

Bettina Stangneth – Het kwade denken

Het kwade denken / Bettina Stangneth ; vertaald [uit het Duits] door René van Veen. – Amsterdam : Uitgeverij Atlas Contact, [2017]. – 235 pagina’s ; 21 cm. – Vertaling van: Böses Denken. – Reinbek bei Hamburg : Rowohlt Verlag, © 2016. – Met literatuuropgave. ISBN 978-90-450-3399-0

De Duitse filosofe en historica Bettina Stangneth schreef een spraakmakend boek waarin ze helder en soms zelfs lichtvoetig drie begrippen uitlegt: ‘het radicale kwaad’ (Kant), ‘banaliteit van het kwaad’ (Hannah Arendt) en het ‘academisch kwaad’:
respectievelijk willens en wetens, gedachteloos, of het zicht op wetenschap en moraal ontnemend kwaad bedrijven. Stangneth promoveerde op Kant en schreef eerder een gezaghebbend boek over Eichmann in Argentinië (2012). Het doel van dit boek is, licht te werpen op de wereld en op onszelf als vrije mensen die kunnen kiezen. De mens moet vanuit de rede ernaar streven een moreel karakter te ontwikkelen om van
daaruit te kunnen handelen. Met name de eerste twee onderdelen komen het beste uit de verf. Vergelijkbare titel, waarin Susan Neiman probeert het kwaad te begrijpen: Het kwaad denken (2004), deels ook op grond van Kant en Arendt.

Cop, NBD Biblion. Mag zonder schriftelijke toestemming niet worden overgenomen.

 

Ger Groot – De geest uit de fles

De geest uit de fles : hoe de moderne mens werd wie hij is : met illustraties uit de geschiedenis van de beeldende kunst, architectuur, muziek, opera, toneel en film / Ger Groot. – Rotterdam : Lemniscaat, [2017]. – 360 pagina’s : illustraties ; 27 cm. – In samenwerking met Home Academy, hoorcolleges voor thuis en onderweg, www.home-academy.nl. – Met literatuuropgave. ISBN 978-90-477-0943-5

De schrijver en filosoof Ger Groot vertelt het verhaal van de langzame ontwikkeling van
het zelfbeeld van de mens. Hierbij concentreert hij zich op de moderne tijd, de laatste vier eeuwen. Dit boek is gebaseerd op colleges die de auteur gaf aan eerstejaarsfilosofiestudenten aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en op zijn audioboek De menselijke toon (2008). De nadruk valt op de worsteling met de erfenis van de religie. Deze vindt Groot niet alleen terug in de filosofie, maar ook in bijvoorbeeld beeldende kunst, architectuur, literatuur en muziek. Sommige verbanden die hij legt, liggen voor de hand, zoals tussen Nietzsche en Wagner. Andere lijken wat ver(der) gezocht, maar zijn in ieder geval origineel en tekenend voor een tijd waarin al te ver doorgevoerde
specialismen achterhaald lijken. Groot vult in wezen een boek als De vergeten wetenschappen (2010) van Rens Bod aan, die het ontstaan van de alfawetenschappen ook op een interdisciplinaire manier beschrijft. Prachtige, rijk geïllustreerde uitgave, aangevuld met een website met beeld- en geluidsfragmenten. Met literatuuropgave en register.

Cop. NBD Biblion. Mag zonder schriftelijke toestemming niet worden overgenomen.

Jan Knops – Onderweg stilstaan

Onderweg stilstaan : filosoferen met kinderen en jongeren : 33 anekdotes en 11 schilderijen / Jan Knops, Jacoba De Zwaef, Miko Veldkamp ; omslagontwerp en illustraties: Miko Veldkamp. – Eerste druk. – Leuven ; Den Haag : Acco, 2016. – 126 pagina’s : illustraties ; 24 cm. – Initiatief van Initia vzw. – Met literatuuropgave. ISBN 978-94-629-2697-4

Filosoferen met kinderen en jongeren, zoals de ondertitel luidt, is in opkomst. De kunst
is kennis van filosofie te combineren met gespreksvaardigheid. Twee praktisch
filosofen uit Vlaanderen beschrijven in dit boek dagelijkse belevenissen in de vorm van
wat zij ‘anekdotes’ noemen. De gesprekspartners van kinderen en jongeren worden uitgenodigd na te denken over de filosofische vragen die in de anekdotes besloten liggen. Op de rechterpagina staat de korte anekdote, op de linker telkens vijf vragen daarbij. De Nederlandse kunstenaar Miko Veldkamp maakte elf schilderijen in grove penseelstreken bij de tekst (gereproduceerd in groen-wit) en schiep zo een nieuwe werkelijkheid die de onze bevraagt. Achterin het boek staan filosofische vragen en opdrachten bij deze afbeeldingen. De ene groep zal meer worden aangesproken door de teksten en de andere wellicht meer door de schilderijen. Redelijk moeilijke kost voor kinderen zelf, waardoor goede gespreksleiding van o.a. leerkrachten noodzakelijk is. Vanaf ca. 10 t/m 13 jaar.

Cop. NBD Biblion. Mag zonder schriftelijke toestemming niet worden overgenomen.

Svend Brinkmann – Standpunten

Standpunten : wat we van de grote filosofen kunnen leren / Svend Brinkmann ; vertaling [uit het Deens] Renske Wiltink. – Amsterdam : Lev, [2017]. – 175 pagina’s ; 22 cm. – Vertaling van: Ståsteder. – København : Gyldendal, © 2016. – Vervolg op: Standvastig. ISBN 978-94-00-50850-7

De Deense psycholoog Svend Brinkmann bespreekt tien cultuurkritische onderwerpen over het zinvolle leven: het goede; waardigheid; belofte; het zelf; waarheid; verantwoordelijkheid; liefde; vergeving; vrijheid en dood. Hij gaat hierbij in op denkbeelden daarover van grote, klassieke filosofen als Aristoteles, Kant, Nietzsche en enkele Deense denkers. Hoewel elk onderwerp op zich om een detailstudie vraagt, en die ook vaak krijgt, is Brinkmanns in toegankelijke stijl geschreven boek relevant en een aanrader voor de in filosofie geïnteresseerde lezer. Brinkmann verwierf ook in Nederland bekendheid met zijn vorige boek, Standvastig (2016), een pleidooi voor stabiliteit, gemoedsrust en waardigheid.

Cop. NBD Biblion. Mag zonder schriftelijke toestemming niet worden overgenomen.

Ik. filosofie van het zelf

Ik. : filosofie van het zelf / Leon de Bruin, Fleur Jongepier en Sem de Maagt. – Amsterdam : Boom [2017]. – 199 pagina’s ; 23 cm ISBN 978-90-895389-6-3

Dit boek gaat in op vragen als: Wat is het zelf, wat is identiteit? De bedoeling ervan is om verschillende filosofen aan het woord te laten die zich door de eeuwen heen met deze vragen hebben beziggehouden en om tevens hun antwoorden te onderzoeken. De studie bestaat uit zes hoofdstukken, die zijn onderverdeeld in primaire teksten en toelichtingen op de ideeën daarin. De onderwerpen die aan bod komen, zijn: continuïteit van het zelf; het zelf; kennen wij ons zelf; authenticiteit; autonomie en zelfverbetering. De auteurs zijn alle drie docent filosofie aan een Nederlandse universiteit. In heldere bewoordingen wordt inzicht geboden in denkbeelden van denkers als John Locke, Daniel Dennett, René Descartes, Jean-Jacques Rousseau, Karl Marx, John Stuart Mill, Axel Hanneth en Pico della Mirandola. Het mooi uitgevoerde boek onderstreept het belang van filosofie in het denken over een actueel onderwerp.

Cop. NBD Biblion. Mag zonder schriftelijke toestemming niet worden overgenomen.

De liefdesparadox

De liefdesparadox : acht hedendaagse filosofen over de liefde / Wim de Muijnck (red.). – Amsterdam : AUP, [2017]. – 208 pagina’s ; 21 cm. – Met literatuuropgave. ISBN 978-94-629-8173-7

Wim de Muijnck redigeerde een themanummer over liefde van het academische Algemeen Nederlands Tijdschrift voor Wijsbegeerte, dat met deze uitgave voor een breder publiek toegankelijk is gemaakt en werd aangevuld met twee nieuwe hoofdstukken. De Muijnck is docent wetenschapsfilosofie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, de andere schrijvers zijn allemaal universitair docent, hoogleraar of
promovendus. De revue passeren onder meer: de eenheidsvisie op liefde; de autonomie van de twee individuen; redenen om lief te hebben; liefde en persoonlijke identiteit; romantische liefde; twijfelende liefdespartners; eigenliefde en eros bij Plato. De titel van de bundel slaat op de aanname dat wie zegt van een ander te houden, ook zou moeten kunnen uitleggen waarom. Opvallend is dat de naam van één filosoof, H.G. Frankfurt, in bijna alle bijdragen terugkomt. Het onderwerp vraagt om verder te lezen. Met eindnoten en een lijst van hoofdzakelijk Engelstalige literatuur.

Cop. NBD Biblion. Mag zonder schriftelijke toestemming niet worden overgenomen.

Ronit Palache – Ontroerende onzin

Ontroerende onzin : de joodse identiteit in het Nederland van nu / Ronit Palache. – Amsterdam : Prometheus, 2016. – 311 pagina’s ; 20 cm
ISBN 978-90-446-3155-5

In de periode 2013-2016 sprak Ronit Palache zo’n tweehonderd mensen voor de rubriek ‘Mensch’ in het Nieuw Israëlitisch Weekblad (NIW). Dit boek biedt een greep uit de gesprekken die de journaliste en hoofd publiciteit en rechtenmanager bij uitgeverij Prometheus voerde. Gesprekken over joodse identiteit die cirkelen rond thema’s als het al dan niet geloven in God, wel of geen kritiek hebben op Israël, de Sjoah, antisemitisme en het al dan niet uitsluiten van vaderjoden. Het zijn merendeels geen bekende joden die Palache interviewde, maar allemaal mannen en vrouwen, jong en oud, orthodox of ongelovig, die nadenken over hun identiteit. Daardoor is de ondertitel van het boek misleidend; er is geen sprake van ‘de’ joodse identiteit. Het wachten is op soortgelijke interviews met andere minderheden in Nederland. Met een voorwoord van Abram de Swaan en een verklarende woordenlijst.

Cop. NBD Biblion. Mag zonder schriftelijke toestemming niet worden overgenomen.

Katrien Ruytjens – Ruimte voor het onverwachte

Ruimte voor het onverwachte / Katrien Ruytjens, Ellen Van Stichel. – Leuven : Lannoo Campus, [2016]. – 133 pagina’s : illustraties ; 24 cm. – Met literatuuropgave. ISBN 978-94-01-43805-6

Elk hoofdstuk in dit boek is opgedeeld in verschillende, ook door afwijkende papierkleur
onderscheiden gedeeltes: een inleiding, hoofdtekst en ervaringen uit andere boeken, verhalen uit het leven of gedichten. Zij behandelen c.q. onder-steunen tezamen de onderwerpen die aan de orde komen. Dat zijn: wachten, verwachten en open staan voor het onverwachte; het lichaam waarvan je kunt genieten maar dat ook last kan bezorgen; kinderwens, zwangerschap en ouderschap; nare gebeurtenissen in leven en sterven; angst, de klimaat- en vluchtelingencrisis en de maakbare samenleving. De beide auteurs zijn theoloog en grijpen terug op het gelijk-namige boek en gedachtegoed van Trees Dehaene (1996). Dit boek past in een tijd die om aandachtig leven vraagt. Toegankelijk geschreven gezinshulpboek over het leven van de wieg tot het graf.

Cop. NBD Biblion. Mag zonder schriftelijke toestemming niet worden overgenomen.